|

|

Suid-Afrikaners weet presies waarvan jy praat as jy na die “Groot Vyf” verwys – die olifant, leeu, luiperd, renoster en buffel.


Oor tyd heen is menslike eienskappe aan hierdie en ander diere toegedig, soos byvoorbeeld dat buffels aggressief,  temperamenteel en onvoorspelbaar is, en dat olifante ‘n goeie geheue en hoë intelligensie het. Daar is inderdaad navorsers wat meen dat dieselfde biologiese prosesse wat menslike gedrag onderlê, ook op diere van toepassing is. Hulle glo dat  menslike persoonlikheidstrekke, soos ‘n na-buite-lewende geaardheid en emosionele stabiliteit,  ook by diere, selfs by dié op die laer vlakke van ontwikkeling, soos seekatte, voorkom. Daar is deesdae, glo dit as jy wil,  persoonlikheidstoetse om “die dier in jou” te tipeer, byvoorbeeld of jy ‘n mol (die skaam, eenkant-mens) of ‘n jakkals (geslepe en slinks) is.


Hoe dit ook sy, daar is ook sprake van  ‘n  “Groot Vyf”  wat die menslike persoonlikheid betref. Dit is die vyf breë, oorkoepelende kategorieë  wat feitlik alle persoonlikheidstrekke dek en aan persoonlikheid sy struktuur verleen. Waarneming, en nie teorie alleen nie, het oor dekades heen tot die uitkristallisering van hierdie vyf dimensies gelei.


Ons praat hier van die volgende Groot Vyf-persoonlikheidsdimensies:

1. ‘n Oopheid vir ervaringe (die neiging tot intellektuele nuuskierigheid / ontvanklikheid vir nuwe idees / verbeeldingrykheid / avontuurlustigheid – teenoor intellektuele konserwatisme en ‘n konvensionele  en geslote houding)


2. Pligsgetrouheid (die neiging  tot selfdissipline / toegewydheid / beplanning / prestasiegedrewendheid – teenoor impulsiewe, onbeplande optrede)


3. Ekstroversie (die neiging tot energieke optrede / interpersoonlike kontak – teenoor ‘n na-binne- gekeerde, eenkant-houding)


4. Inskiklikheid ( die neiging om deernis te wys / samewerking / om mense in ag te neem – teenoor ‘n suspisieuse, agterdogtige houding jeens ander mense)


5. Neurotisisme/emosionele onstabiliteit (die neiging om senuweeagtig te wees / angstigheid / depressie / negatiwiteit – teenoor innerlike kalmte en rustigheid)


Bogenoemde is net die essensie van die Groot Vyf-persoonlikheidsdimensies.  (Daar bestaan ook nie eenstemmigheid in die literatuur oor ‘n enkele samevattende woord vir elke kategorie nie.) Hierdie trekke kom ook in verskillende kombinasies by mense voor. Daar moet in elk geval onthou word dat geen perspektief op persoonlikheid ooit volledig of akkuraat is nie.


Nietemin, die Groot Vyf  het groot waarde vir mensekennis in die daaglikse lewe.


Jou Groot Vyf-trekke beïnvloed jou hele lewe positief of negatief. Dit affekteer byvoorbeeld jou verhoudings, gesondheid en algemene lewensingesteldheid.


By die werk affekteer dit jou professionele sukses. Jou spesifieke Groot Vyf-profiel kan  in samehang met ander personeel s’n gebruik word om die regte “mengsel” van persoonlikhede in ‘n span byeen te bring.  Dit kan voorts gebruik word om geskikte kandidate te identifiseer vir verdere opleiding, of  om ‘n projekleier aan te wys wat verandering moet dryf. Op grond van  persoonlikheidstrekke kan ‘n mens ook  ‘n  spesifieke personeellid aansê om ‘n omgekrapte kliënt te hanteer (‘n mens kies byvoorbeeld nie ‘n emosioneel-onstabiele persoon om ‘n aggressiewe kliënt te bedien nie).
       


Die Groot Vyf  kan ook ‘n rol speel in personeelwerwing en -keuring. Inligting dui daarop dat as jy byvoorbeeld ‘n uitvoerende bestuurshoof  wil werf, jy iemand moet soek wat minstens meer ontvanklik vir nuwe idees en meer intellektueel nuuskierig is as iemand wat geslote teenoor vernuwing is en ‘n vaste roetine verkies. Daarby toon suksesvolle  bestuurders minder neurotiese trekke en is hulle meer prestasiegedrewe as tradisionaliste. Net so onderskei suksesvolle groepe hulle van minder suksesvolle groepe deur meer intellektueel nuuskierig, meer inskiklik en minder neuroties te wees.


  • Dit klink so logies en voor-die-hand-liggend. Min mense verstaan egter die kuns om iemand anders reg op te som. En om iemand reg op te som, is die sleutel tot die ontsluiting van menslike potensiaal. Dit begin egter by selfkennis. Deur jou eie persoonlikheidspatroon te verstaan, kan jy leer om ‘n ander persoon te verstaan en hom beter te motiveer.


Die Groot Vyf-persoonlikheidsmodel is in hierdie opsig ‘n nuttige benadering om menslike gedrag op ‘n basiese manier te interpreteer. Minstens gee dit jou die besef dat alle mense geskakeerd is, waarde het en met respek behandel moet word – soos diere.


My allerbeste vir u besigheid.


Johan Malan (D.Phil)

083 375 1946
011 794 5608 (kantoor)


Ns  Skakel my asseblief vir die werwing van personeel – vanaf besturende direkteure en ander senior personeel tot spesialiste. Ons tariewe is baie billik en spesiaal aangepas vir die landbou.